Przez dziesięciolecia aspiryna była lekiem pierwszego wyboru ze względu na swoje właściwości przeciwzakrzepowe; powszechnie zalecano ją w profilaktyce zawałów serca i udarów mózgu, zwłaszcza u osób starszych. Ostatnie badania budzą jednak wątpliwości co do bezpieczeństwa tej popularnej terapii, szczególnie w starszej grupie wiekowej.
Nowe doniesienia naukowe sugerują, że nawet niskie dawki aspiryny mogą zwiększać ryzyko krwawienia w obrębie mózgu (udarów krwotocznych), co skłania ekspertów do ponownej oceny jej szerokiego stosowania w celach profilaktycznych.
Dylemat aspiryny: rys historyczny
Aspiryna, czyli kwas acetylosalicylowy, jest stosowana od ponad stu lat ze względu na swoje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. W ostatnich dekadach zyskała szczególną popularność w niskich dawkach (często 75–100 mg dziennie) jako środek zmniejszający ryzyko chorób układu krążenia. Podstawą tej terapii jest zdolność aspiryny do hamowania agregacji płytek krwi, co ogranicza prawdopodobieństwo powstawania zakrzepów w tętnicach – a tym samym może zapobiegać zawałom serca oraz udarom niedokrwiennym (wynikającym z zablokowania przepływu krwi do mózgu przez zakrzep).
Mimo korzyści płynących z zapobiegania stanom zakrzepowym, wpływ aspiryny na proces krzepnięcia krwi może prowadzić do niepożądanych skutków. Lek ten może zwiększać u pacjentów skłonność do krwawień, zwłaszcza w obrębie przewodu pokarmowego oraz mózgu.
Wiele niedawnych badań zmieniło sposób postrzegania ryzyka związanego ze stosowaniem aspiryny, szczególnie wśród osób starszych. Kluczowe badanie, opublikowane w 2023 roku na łamach czasopisma „The BMJ”, stanowiło analizę danych z kilku prób klinicznych z udziałem seniorów. Już wcześniejsze badanie z 2015 roku wykazało, że przyjmowanie niskich dawek aspiryny wiąże się z 37-procentowym wzrostem ryzyka krwawienia wewnątrzczaszkowego w porównaniu z osobami niestosującymi tego leku. Ryzyko krwotoku wydaje się wyższe u osób po 70. roku życia, zwłaszcza u tych, u których wcześniej nie zdiagnozowano chorób układu krążenia.
ciąg dalszy na następnej
Dr Mark Wood, neurolog z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, skomentował te wyniki, stwierdzając: „Rola aspiryny jako leczenia zapobiegawczego wymaga ponownego rozważenia w przypadku niektórych grup pacjentów – zwłaszcza osób starszych, które są bardziej podatne na działania niepożądane. Ryzyko może przeważać nad korzyściami u osób bez istotnego wywiadu zawału serca lub udaru mózgu”.
Inne badanie na dużą skalę, ASPREE (Aspirin in Reducing Events in the Elderly) – przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych i Australii – koncentrowało się na osobach dorosłych powyżej 70. roku życia. Opublikowane w *New England Journal of Medicine* w 2022 roku, badanie ASPREE dostarczyło solidnych dowodów na to, że osoby starsze przyjmujące aspirynę w małych dawkach doświadczały częstszego występowania poważnych krwawień, w tym krwotoków mózgowych, w porównaniu z osobami z grupy placebo. Autorzy badania doszli do wniosku, że u zdrowych osób starszych stosowanie aspiryny jako środka zapobiegawczego było nie tylko nieskuteczne w przedłużaniu życia lub zmniejszaniu niepełnosprawności, ale także zwiększało prawdopodobieństwo wystąpienia niebezpiecznych krwawień.
Powodów, dla których osoby starsze są bardziej narażone na krwotok śródmózgowy, można przypisać kilku czynnikom. Po pierwsze, ściany naczyń krwionośnych naturalnie stają się z wiekiem bardziej kruche, co zwiększa ich podatność na pękanie. W połączeniu z działaniem przeciwzakrzepowym (rozrzedzającym krew) aspiryny, może to zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia krwawienia wewnątrzmózgowego. Ponadto, wraz z wiekiem nerki i wątroba – narządy odpowiedzialne za metabolizm i wydalanie leków – stają się mniej wydajne, co może nasilać działanie leków i zwiększać ryzyko powikłań.
Inne schorzenia, takie jak nadciśnienie tętnicze, również zwiększają to ryzyko. Nadciśnienie tętnicze osłabia ściany naczyń krwionośnych, a w połączeniu z aspiryną może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwotoku śródczaszkowego.
